Etapy rozwoju mowy

Mowa nie jest umiejętnością wrodzoną ale nabytą, która kształtuje się poprzez kontakt z otoczeniem i obserwację, a następnie naśladowanie dźwięków i wyrazów wypowiadanych przez dorosłych. Częste przemawianie do niemowlęcia poprawnym językiem przygotowuje go do nabycia kompetencji językowych, niezbędnych do komunikowania się z ludźmi. Mów do dziecka wyraźnie, nie używaj przesadnych zdrobnień i unikaj seplenienia – w przeciwnym razie dziecko nauczy się nieprawidłowych nawyków językowych.
Kształtowanie mowy zaczyna się już w łonie matki, kiedy to narządy artykulacji zaczynają się rozwijać, a maluszek wsłuchuje się w dźwięki docierające do niego z organizmu matki i z otoczenia.
Pierwsze dźwięki, jakie wydaje niemowlę, to krzyk i płacz – za ich pomocą dziecko komunikuje się z rodzicami i sygnalizuje swoje potrzeby. W 2-3 miesiącu życia pojawia się głużenie (gruchanie), które jest bezwarunkowe, czyli odbywa się bez udziału woli i ma miejsce wtedy, gdy dziecko jest zadowolone i wypoczęte. Maluch ćwiczy w ten sposób wypowiadanie samogłosek i niektórych spółgłosek. Wypowiada też zbitki spółgłoskowo-samogłoskowe, takie jak agu, agi, kli, dli. Gruchanie stanowi etap przygotowawczy do gaworzenia.
Gaworzenie pojawia się około 6 miesiąca życia i jest warunkowym, zamierzonym wydawaniem dźwięków i powtarzaniem ich. Dziecko potrafi już wypowiadać sylaby (ma, ta, ba), umie również je powtarzać, ale nie niosą one dla niego konkretnego znaczenia. Pierwsze wyrazy, których znaczenia dziecko jest już świadome (np. mama, tata, baba, dziadzia, lala), pojawiają się pod koniec pierwszego roku życia.
Dwulatek rozumie o wiele więcej wyrazów, niż jest w stanie wypowiedzieć. Zaczyna on doskonalić wypowiadanie spółgłosek i zbitek spółgłoskowych. Wiele słów wypowiada tylko za pomocą pierwszej lub ostatniej sylaby (jeść – eś, miś – mi, daj – da). Narządy artykulacji nie są jeszcze w pełni sprawne, toteż często pojawia się tendencja do zastępowania trudniejszych głosek tymi, które łatwiej się wymawia – głównie dotyczy to głoski r zastępowanej przez l lub j. Pod koniec drugiego roku życia mogą pojawić się już pierwsze zdania, początkowo złożone z dwóch, trzech wyrazów.
Między 3 a 7 rokiem życia następuje etap swoistej mowy dziecięcej. W tym wieku maluch potrafi już całkiem nieźle porozumiewać się z dorosłymi i odróżnia głoski twarde od miękkich. Osiągając dojrzałość szkolną mowa dziecka powinna być już praktycznie ukształtowana.
Rozwój mowy opóźniony w stosunku do rówieśników nie zawsze oznacza zaburzenia logopedyczne. Często po pewnym czasie poziom ten się wyrównuje. Jeśli się niepokoisz, zasięgnij rady logopedy, który postawi właściwą diagnozę i opracuje ewentualne sposoby leczenia.

Autor: Kamila Gieba