Dlaczego należy szczepić przeciwko grypie

Nowe zalecenia AHA/ACC. W tym roku dwa amerykańskie towarzystwa kardiologiczne (American Heart Association i American College of Cardiology) wydały wspólne zalecenia, aby zaszczepić przeciwko grypie wszystkich pacjentów z przewlekłymi chorobami układu krążenia. Jest to duże wyzwanie i obligacja dla wszystkich lekarzy ogólnych i kardiologów praktykujących w USA. Z pewnością europejska służba zdrowia i europejskie towarzystwa lekarskie będą również musiały w tej sprawie zabrać głos, gdyż problem dotyczy dziesiątek milionów pacjentów.

Na jakiej podstawie?

O tym , że ilość zgonów z powodu chorób układu krążenia wzrasta w czasie i po fali zachorowań na grypę, wiadomo już od epidemii hiszpanki w latach 1918-1920. Zawały serca oraz udary mózgu występują częściej zimą, a ich szczyt pokrywa się z większą ilością infekcji układu oddechowego. Stwierdzono także, że przynajmniej ¼ zawałów serca jest bezpośrednio poprzedzona ostrą infekcją układu oddechowego. Uznano, że ostre infekcje i ostry stan zapalny są bardzo prawdopodobnym czynnikiem destabilizującym blaszkę miażdżycową i bezpośrednią przyczyną ostrych zespołów wieńcowych.

W roku 2000 Naghavi i wsp. oraz Siscovic i wsp. stwierdzili jako pierwsi, że szczepienie przeciwko grypie zmniejsza ilość zgonów z powodu chorób układu krążenia wśród pacjentów z chorobami serca. Lavall i wsp. wykazali, że szczepienie przeciwko grypie zmniejsza także ilość niedokrwiennych udarów mózgu.
 
W prospektywnym, randomizowanym badaniu (jak dotąd jedynym) na grupie 301 pacjentów po zawale serca lub po angioplastyce wieńcowej, stwierdzono, że szczepienie przeciwko grypie zmniejsza śmiertelność do 2% w porównaniu do 8% wśród osób nie szczepionych (p=0,01) już w 6 miesięcznym okresie obserwacji.

Dlaczego właśnie grypa?
Wyobraźmy sobie pacjenta z ciasnym (90%) zwężeniem jednej z głównych tętnic wieńcowych, który nagle zapada na ostrą infekcję grypową z: tachykardią, wysoką temperaturą, odwodnieniem i wzrostem krzepliwości. Ryzyko zamknięcia się tętnicy wieńcowej i zawału serca wzrasta wtedy bardzo znacznie. Jest to najprostsze i wspólne dla wszystkich infekcji wytłumaczenie wzrostu śmiertelności u pacjentów z chorobą wieńcową.
W przebiegu wielu uogólnionych infekcji wirusowych dochodzi do tzw. „vasculitis”. Stwierdzono, że w wypadku grypy, proces zapalny, w przeciwieństwie do innych wirusów, dotyczy głównie istniejących już blaszek miażdżycowych, a w mniejszym stopniu prawidłowych fragmentów naczynia. W badaniach eksperymentalnych na zwierzętach wykazano, że zakażenie wirusem grypy typu A doprowadza do zmian w tętnicach wieńcowych takich samych jak w przypadku zawału serca .Van Lenten i wsp. stwierdzili, że w czasie grypy cholesterol HDL traci swoje przeciwzapalne właściwości, a także dochodzi do zwiększonej migracji makrofagów do ściany naczynia, co przyspiesza miażdżycę i może destabilizować blaszkę miażdzycową.

Wysunięto, także ciekawą teorię antygenowego podobieństwa „antigen mimicry” pomiędzy antygenami wirusa grypy a antygenami blaszki miażdżycowej. Według niej dochodzi do krzyżowej reakcji, w której antygeny wirusa grypy wywołują reakcję immunologiczną skierowaną przeciwko antygenom blaszki miażdżycowej.
Implikacje.

Reasumując: pacjenci z przewlekłymi chorobami układu sercowo-naczyniowego mogą bardzo dużo zyskać na regularnych szczepieniach przeciwko grypie. W Holandii już obliczono ile wynosi koszt uratowania jednego życia przy pomocy szczepionki przeciwko grypie i stwierdzono , że są to jedne z najbardziej ekonomicznie wydanych pieniędzy w systemie ochrony zdrowia.

Dr n. med. A.Ciszewski
Instytut Kardiologii, Warszawa