Sposób na zdrowy sen dziecka

Badania dowodzą, że te spośród nich, które cechuje uporządkowany, stały rytm snu i czuwania mniej krzyczą, są czujniejsze i pogodniejsze oraz bardziej zainteresowane otoczeniem, niż maluchy o rytmie nieregularnym - stale zmęczone i oszołomione nadmiarem stymulacji. Sen jest niezbędny do regulacji i stabilizacji wewnętrznego środowiska organizmu, stąd warto stworzyć dziecku optymalne warunki do korzystania z jego "dobrodziejstw".

Na co należy zwracać uwagę, o co dbać, aby zapewnić maluchowi "dobry" sen?

- przed snem nie pobudzaj dziecka, tylko je wycisz - unikaj ekscytujących zabaw, dyskusji, krzyków, wzbudzających strach opowieści czy filmów. Postaraj się, by maluch się odprężył.

- układaj dziecko do snu o stałej porze - konsekwencja w tej kwestii ułatwi mu zasypianie.

- wprowadź przyjemny, relaksujący rytuał wieczornych czynności przygotowujących do snu (tzw. ceremoniał usypiania) - powinna się nań składać: kąpiel, przebranie malucha w wygodną, pozbawioną ostrych szwów i drapiących kołnierzyków piżamkę, nakarmienie go i umycie zębów

- ewentualnie i do wyboru w zależności od preferencji obu stron: głaskanie i spokojne przemawianie do dziecka, delikatne kołysanie go w ramionach, wózku, wiklinowym koszu lub kołysce, ciche śpiewanie kołysanki (np. "Idzie niebo ciemną nocą", "Aaa, kotki dwa" czy "Ach śpij, kochanie") bądź czytanie mu bajki o miłej treści (pomaga wyrobić nawyk czytania), włączenie łagodnej muzyki, podanie malcowi smoczka - gryzaczka, całus na dobranoc. Taki stały, przewidywalny schemat pozwala rozwinąć określone przyzwyczajenia i oczekiwania, przez co wzmacnia w dziecku poczucie bezpieczeństwa. Jest ono tym bardziej potrzebne, im więcej w życiu malucha pojawia się negatywnych doświadczeń (np. choroba), jest opanowywanych nowych umiejętności (np. chodzenie czy samodzielne załatwianie potrzeb fizjologicznych) czy zachodzi emocjonalnie "trudnych", a nieuniknionych zmian (np. przeprowadzka, powrót mamy do pracy, pojawienie się nowej niani czy rodzeństwa itp.).

- układaj malca do snu raczej w jego własnym łóżeczku - choć naturalną, dziecięcą potrzebą jest przebywanie w bliskości matki, jednak potrzeba ta może
i powinna być zaspokajana głównie "na jawie" - podczas jedzenia i zabawy. Spanie
z rodzicami opóźnia ukształtowanie się nawyku samodzielnego uspokajania się
i zasypiania, opiekunom natomiast znacząco utrudnia nocny wypoczynek i odbiera intymność. Oczywiście od każdej reguły, także i od tej, powinny być "wyjątki" - choćby choroba dziecka, kolki czy bolesne wyrzynanie się zębów. Optymalnym rozwiązaniem wydaje się być umieszczenie dziecka w osobnym łóżeczku, ale znajdującym się tuż obok posłania dorosłych.

- kładź malucha w ten sposób, by stopami dotykał on końca łóżeczka,
co zapobiega mimowolnemu przesuwaniu się dziecka w dół i nakrywaniu główki pościelą.

- jeśli dziecko śpi w łóżeczku z prętami zwróć uwagę na to, by odstępy między nimi wynosiły maksymalnie 7 cm., inaczej istnieje niebezpieczeństwo, że maluch przeciśnie głowę między nimi i zrobi sobie krzywdę. Postaraj się, by łóżeczko Twojej pociechy było przytulne, ciepłe i miękkie.

- wyposaż dziecięce łóżeczko w twardy materac z ciasno opiętym prześcieradłem; materac powinien leżeć przynajmniej 10 cm poniżej górnej krawędzi łóżeczka.

- dbaj o komfort termiczny malucha - optymalna temperatura w pomieszczeniu,
w którym śpi Twoja pociecha powinna wynosić około 18 stopni Celsjusza. Nie przegrzewaj dziecka - nie stawiaj jego łóżeczka w miejscach bezpośrednio nasłonecznionych ani w pobliżu grzejnika, nie rozgrzewaj jego ciała kocami elektrycznymi ani termoforami. Do końca 1. r. ż. unikaj puchowych kołder i poduszek. Jeśli maleństwu jest zimno załóż mu dodatkową warstwę odzieży ewentualnie otul
je kocykiem - takie okrycie może mu się kojarzyć z bezpiecznym środowiskiem matczynego łona. Pamiętaj, że w jednoczęściowym ubraniu Twoja pociecha mniej się wychładza niż w kilkuczęściowej piżamie. Wiedz też, iż przymocowanie z boków łóżeczka lub w nogach dziecka śpiwora lub koca przeciwdziała rozkopywaniu się przez nie i zmarznięciu (śpiwór dodatkowo uniemożliwia maluchowi wyjście z łóżka).

- kładź dziecko w pozycji na wznak - uniemożliwia ona ewentualne zachłyśnięcie się oraz zmniejsza ryzyko wystąpienia nagłej śmierci łóżeczkowej (największe do ukończenia 6. miesiąca życia). Maluchy śpiące na plecach rzadziej gorączkują, mają nieżyt nosa i infekcje uszu. Nie zaleca się - z uwagi na powyższe - układania
na boku, ani - tym bardziej - na brzuchu.

- zadbaj o czyste powietrze w dziecięcym pokoju - przewietrz pomieszczenie przed położeniem malucha. Nie pal przy nim papierosów ani nie narażaj go
na przebywanie w zadymionych miejscach. Dym obniża odporność na infekcje górnych dróg oddechowych i zwiększa ryzyko nagłej śmierci łóżeczkowej.

- przygaś światła, zasłoń okna w pomieszczeniu, w którym sypia dziecko
- to pomoże mu odróżniać dzień i noc oraz ułatwi wyrobienie nawyku samodzielnego usypiania.

- usuń zabawki z łóżeczka niemowlęcia, gdyż ich obecność grozi uduszeniem się lub przegrzaniem malucha. Starszemu dziecku pozwalaj zasypiać z ulubioną "przytulanką" (pieluszka, kocyk, miś itp.) - jej bliskość ułatwia czasowe "rozstanie się" z atrakcyjną rzeczywistością.

- na czas snu dziecka wyeliminuj z otoczenia silne hałasy - nie włączaj odkurzacza czy telewizora, jednak nie wprowadzaj absolutnej ciszy - spokojna rozmowa czy zwykłe odgłosy domowej krzątaniny, cicho szumiący wentylator czy nawilżacz powietrza nie zaburzą, a wzmocnią poczucie bezpieczeństwa Twojej pociechy.

- poważnie traktuj pojawiające się w trzecim roku życia dziecięce lęki związane
ze spaniem, np. lęk przed ciemnością; podchodź do nich z wyrozumiałością proponując "uśmierzacze" w rodzaju uchylonych drzwi do pokoju czy zapalonej lampki nocnej.

Pamiętaj:
- sen, podobnie jak funkcjonowanie narządów wewnętrznych (np. serca, nerek, gruczołów wewnętrznych), jest podporządkowany rytmowi okołodobowemu, powiązanemu ze zmianami dzień-noc; po przyjściu na świat dziecko powoli
i stopniowo wykształca ten rytm, co ma prawo trwać do końca drugiego roku jego życia. W formowaniu tych faz pomagają maluchowi naturalne regulatory czasowe takie, jak: światło słoneczne i mrok, codzienne odgłosy i nocna cisza, zmiana temperatury, ubrania i pieluchy, okresowe kontakty z rodzicami i rodzeństwem. Opiekun może pomóc odnaleźć dziecku jego rytm, regulując czas zasypiania, posiłków, spacerów i innych form aktywności.

- istnieją duże różnice indywidualne w tempie dostosowywania się snu
i czuwania u dziecka do pór dnia i nocy; do trzeciego miesiąca życia okresy snu
i czuwania różnicują się, wydłużają i stają bardziej regularne, co zazwyczaj (dotyczy to około 70% maluchów) umożliwia niemowlęciu przesypianie całej nocy (6-8 godz.).

- wraz z przystosowaniem się do rytmu dnia i nocy następuje zmiana rozkładu okresów snu; w pierwszych tygodniach życia czasy trwania snu dziennego
i nocnego są mniej więcej równe, w kolejnych miesiącach sen nocny coraz bardziej się wydłuża, podczas gdy dzienny coraz bardziej skraca. W wieku mniej więcej 6. miesięcy zmiana rozkładu snu jest zasadniczo zakończona.

- większość małych dzieci i osób dorosłych ma rytm okołodobowy dłuższy niż 24 godziny; są to tzw. sowy, które wieczorem zupełnie nie czują zmęczenia, stąd odwlekają moment udania się na spoczynek, natomiast rano lubią pospać dłużej.

- potrzeba snu maleje z wiekiem, a czas jego trwania znacznie się różni
u równolatków. Noworodek powinien przesypiać od 14 do 20 godz. na dobę, niemowlę do 6. miesiąca życia 13-15 godz. na dobę w 3 lub 4 wyraźnie oddzielonych okresach (w dzień 2 lub 3 okresy, w nocy 1 lub 2). Niemowlę od 6. do 12. miesięcy zwykle śpi 12 godz. w nocy oraz dwa razy po godzinie w dzień, pod koniec pierwszego roku życia zazwyczaj sypia ono tylko raz dziennie.

- zapotrzebowanie dziecka na sen jest wielkością stałą - im wcześniej zasypia ono wieczorem, tym wcześniej budzi się rano i odwrotnie.
- umiejętność samodzielnego uspokajania się i zasypiania kształtuje się już
 od najmłodszych lat - warto ukształtować u dziecka ten nawyk, gdyż sprzyja
on dobremu samopoczuciu i optymalnemu funkcjonowaniu w ciągu dnia.


Co robić, gdy dziecko nie przesypia całej nocy?

- iść do niego jedynie wówczas, gdy: jest chore, rozdzierająco krzyczy lub ma mniej niż 4. miesiące - pozostać aż się uspokoi starając się je ukoić. Jeśli jedynie "kwili" starać się przeczekać te odgłosy - może dziecku samodzielnie uda się ponownie zasnąć.

- karmić tylko wtedy, gdy naprawdę jest głodne; od końca 6. miesiąca stopniowo ograniczać nocne karmienie; częste nocne karmienia piersią czy butelką mogą prowadzić do próchnicy.

- podawać smoczek - jeśli dziecko przyzwyczaiło się do używania go w ciągu pierwszych tygodni życia. Nie deformuje on kształtujących się zębów i nie utrudnia rozwoju narządów mowy, jednak starać się odzwyczaić od niego dziecko między 12. a 18. miesiącem życia.

- ograniczać płyny po kolacji - przyczyną przedwczesnego budzenia się często bywa mokra pielucha.

- jeśli budzi się wcześnie rano - układać je do snu nieco później niż dotychczas (co dzień o 10-15 min.) oraz przesuwać porę śniadania.

- skrócić mu dzienny wypoczynek redukując liczbę i czas trwania drzemek w ciągu dnia, unikać ich późnym popołudniem. Zarówno poprzednią, jak i tę poradę należy konsekwentnie i systematycznie "wcielać w życie" przez okres od 7 do 14 dni,
by dała ona oczekiwane rezultaty.

 

Co robić, by dziecko spało w dzień?

Oto co możesz zrobić, jeśli malec ma problem z zasypianiem, a wyraźnie potrzebuje snu w ciągu dnia - jest marudny, drażliwy, szybko się denerwuje każdym niepowodzeniem:
- skrócić nocny wypoczynek malucha.

- budzić dziecko rano o stałej porze i układać je do dziennej drzemki także według ustalonego grafika.

- postarać się dostarczyć dziecku przed południem dużej liczby wrażeń - wyjdź z nim na spacer lub zabierz je na przejażdżkę samochodem. Zadbaj, aby miało ono okazję do wyładowania nadmiaru energii.

- proponować dziecku przed zaśnięciem spokojne formy aktywności - rysowanie, budowanie z klocków itp.

- podać malcowi przed snem ciepły napój.

- pozwalaj dziecku spać z ulubioną zabawką - przytulanką.

Dr Anna Radomska
Wydział Psychologii, Zakład Psychologii Wychowania i Rozwoju,
Pracownia Psychologii Rozwoju Człowieka
Uniwersytet Warszawski

NUTRICIA Polska Sp. z o. o.